Nglatih Jiwa lan Basa: Contoh Soal UAS Kelas XI Semester 2 Bahasa Jawa Kanggo Latih Uji Kompetensi

Bahasa Jawa, minangka pusaka budaya ingkang adi luhung, tansah dados materi ingkang wigatos ing kurikulum sekolah. Mliginipun kagem siswa Kelas XI ing semester kalih, ing pundi kawruh basa lan sastra Jawa dipunajabaken sampun langkung jero lan wiyar. Ujian Akhir Semester (UAS) dados tolok ukur kawontenan pemahaman siswa, lan latihan ingkang pas saged mbiyantu siswa ngadepi ujian punika kanthi mantep. Artikel punika badhe nyawisaken contoh soal UAS Kelas XI Semester 2 Bahasa Jawa, kanthi tujuan mbiyantu siswa nglestantunaken lan nggayuh asil ingkang sae.

Prakata: Pentinge Pangertosan Basa Jawa

Bahasa Jawa boten namung sekedar sarana komunikasi, nanging ugi ngemot nilai-nilai luhur, kearifan lokal, lan sejarah bangsa. Ing jaman globalisasi punika, pangestanan basa ibu, mliginipun Bahasa Jawa, dados tantangan ingkang ageng. Kanthi sinau basa Jawa kanthi tenanan, siswa saged:

• Nguri-uri Kabudayan: Ngertosi lan migunakaken basa Jawa kanthi trep minangka salah satunggaling cara njagi lan nglestantunaken kabudayan jawi.
• Ningkataken Katrampilan Berbahasa: Melatih kemampuan maca, nyerat, mirengaken, lan micanten ing basa Jawa.
• Ngrembakakaken Wawasan Sastra: Mangertos karya-karya sastra Jawa klasik lan modern, saengga saged ngresapi nilai-nilai ingkang wonten.
• Nggayuh Identitas: Manggayuh rasa bangga lan tresna dhumateng identitas Jawi.

Semester kalih kagem kelas XI limrahipun ngrembag babagan ingkang langkung spesifik lan mendalam, kados ta analisis teks sastra, pemahaman unsur intrinsik lan ekstrinsik, unggah-ungguh basa ingkang langkung rinci, ngantos pemahaman babagan wacana ingkang kompleks.

Struktur Soal UAS Bahasa Jawa Kelas XI Semester 2

Soal UAS kagem Bahasa Jawa Kelas XI Semester 2 limrahipun nggambaraken cakupan materi ingkang sampun dipunwulangaken sadangunipun semester. Struktur soal ingkang umum dipunagem minangka wonten ing ngandhap punika:

1. Pilihan Ganda (Pilihen Ganda): Kagem nguji pemahaman konsep-konsep dasar, kawruh tembung, tata basa, lan unsur-unsur wacana.
2. Uraian Singkat (Isinen Cekak): Kagem nguji kemampuan siswa maringaken panjelasan singkat ngenani sawijining konsep utawi njlentrehaken makna sawijining ukara.
3. Uraian Lengkap (Uraian): Kagem nguji kemampuan analisis, interpretasi, lan sintesis siswa, mliginipun ing babagan sastra lan pemahaman wacana ingkang wiyar.

Contoh Soal UAS Kelas XI Semester 2 Bahasa Jawa

Ing ngandhap punika badhe dipunaturaken conto soal ingkang nyakup kathah aspek pembelajaran Bahasa Jawa ing kelas XI semester 2.

BAGIAN A: PILIHEN GANDA

Petunjuk: Wacanen saben pitakonan kanthi titi priksa, lajeng pilih siji wangsulan ingkang paling trep kanthi menehi tandha ping (X) ing huruf A, B, C, utawi D.

1. Wacanen geguritan ing ngandhap punika kanthi titi priksa!

   Tresnaku Ilang

   Ing ndalem wengi kang peteng kalimput mega,
   Atiku teles rinintrik rasa lara.
   Janji kang wingi katon gumebyar,
   Saiki sirna kados mendhung sing buyar.

   Kowe lunga tan ana pamit kang sopan,
   Ninggalaken kula ing tengahing pepengakan.
   Kaya kembang tanpa pupuk kang layu,
   Tresnaku ilang, uripku mung dadi semu.

   Saka geguritan ing dhuwur, tema utama ingkang dipunrembag inggih punika…
   A. Rasa kangen marang kekasih
   B. Kasetyan ingkang tulus
   C. Kekecewaan lan kelaran amarga ditinggal kekasih
   D. Pangarep-arep marang masa depan

2. Ukara "Panjenengan menika tiyang ingkang sae sanget, awit saking budi pekerti saha kalakuan panjenengan" inggih punika kalebet unggah-ungguh basa…
   A. Ngoko alus
   B. Krama alus
   C. Ngoko lugu
   D. Krama lugu

3. Manawi panjenengan kepareng matur dhateng guru, unggah-ungguh basa ingkang trep inggih punika…
   A. "Pak, kula nyuwun pirsa babagan tugas."
   B. "Bu, kula nyuwun pirsa babagan tugas."
   C. "Guru, kula nyuwun pirsa babagan tugas."
   D. "Pak/Bu, kula nyuwun pirsa babagan tugas."

4. Wacanen pawarta ing ngandhap punika kanthi premati!
   "Dinas Lingkungan Hidup Kota Surakarta ngawontenaken kampanye resik-resik kali ing bantaran Kali Pepe. Kegiatan punika dipunrawuhi dening para siswa saking sekolah ing sakiwa tengenipun kali saha masyarakat umum. Tujuwanipun inggih punika kangge nambah kesadaran masyarakat babagan pentingipun njagi kebersihan kali."

   Unsur unsur pawarta ingkang kalebet ing pawarta punika inggih punika…
   A. Apa, Sapa, Kapan, Ing ngendi, Napa, Kados pundi
   B. Apa, Sapa, Kapan, Ing ngendi, Napa
   C. Sapa, Kapan, Ing ngendi, Napa, Kados pundi
   D. Apa, Kapan, Ing ngendi, Napa, Kados pundi

5. Ukara "Cah nom-noman kuwi senengane nggawe masalah wae" kalebet unggah-ungguh basa…
   A. Ngoko alus
   B. Krama alus
   C. Ngoko lugu
   D. Krama lugu

6. Pethikan novel ing ngandhap punika gadhah unsur…
   "Ing tengahing alas gumremeng, nalika rembulan sumelip ing sela-selaning pang wit, katon manungsa ngadeg kanthi nggegirisi. Klambi abang sing kumelut nggambarake getih kang durung garing. Mripate sing abang mbranang njogokake pangancam."
   A. Latar wektu lan suasana
   B. Latar panggonan lan tokoh
   C. Latar suasana lan alur
   D. Latar wektu lan alur

7. Tembung "nggegirisi" ing ukara nomer 6 tegesipun…
   A. Seneng
   B. Wedi
   C. Gembira
   D. Ajrih

8. Gancaran ingkang ngandharaken pangalaman pribadi, ingkang nyritakaken kedadosan ingkang dialami dening panyerat piyambak, dipunsebat…
   A. Deskripsi
   B. Narasi
   C. Eksposisi
   D. Argumentasi

9. Pawarta ingkang nyritakaken babagan lelampahan ingkang sampun kalampahan utawi kedadosan ing masa lalu dipunsebat pawarta…
   A. Aktual
   B. Kadhangan
   C. Berita
   D. Laporan

10. Cariyosipun crita rakyat utawi dongeng ingkang ngandharaken asal-usulipun sawijining panggonan, utawi barang, dipunsebat…
    A. Legenda
    B. Sage
    C. Fabel
    D. Mitos

11. Puisi modern ingkang boten nggadhahi aturan ingkang kaku ing babagan guru, bait, lan rima dipunsebat…
    A. Pantun
    B. Puisi epik
    C. Geguritan
    D. Soneta

12. Jinising geguritan ingkang boten nggadhahi jumlah larik saben pada ingkang tetep, boten nggadhahi guru utawi rima ingkang ketat, nanging tetep ngemot unsur estetika lan amanat ingkang jero, inggih punika…
    A. Geguritan tradisional
    B. Puisi terikat
    C. Geguritan bebas
    D. Puisi epik

13. Ing ngandhap punika ingkang sanes kalebet unsur intrinsik cariyos inggih punika…
    A. Tema
    B. Alur
    C. Latar
    D. Amanat

14. Tembung "prakosa" ing salebeting cariyos inggih punika tegesipun…
    A. Lemah
    B. Kuat
    C. Wedi
    D. Alus

15. Wacana ingkang ngandharaken fakta lan informasi kangge nambah kawruh ingkang maos dipunsebat…
    A. Narasi
    B. Deskripsi
    C. Eksposisi
    D. Argumentasi

BAGIAN B: ISINEN CEKAK

Petunjuk: Wangsulana pitakonan ing ngandhap punika kanthi ringkes lan trep!

1. Sebutna unsur-unsur intrinsik cariyos novel ingkang sampun panjenengan mangertosi!
   …
2. Apa bedanipun unggah-ungguh basa Krama Alus lan Krama Lugu? Coba jlentrehna kalih ukara dados patokan!
   …
3. Saka geguritan ing ngisor iki, jlentrehna makna ingkang tersirat ing ukara "Kaya kembang tanpa pupuk kang layu"!
   Tresnaku Ilang
   Ing ndalem wengi kang peteng kalimput mega,
   Atiku teles rinintrik rasa lara.
   Janji kang wingi katon gumebyar,
   Saiki sirna kados mendhung sing buyar.
   Kowe lunga tan ana pamit kang sopan,
   Ninggalaken kula ing tengahing pepengakan.
   Kaya kembang tanpa pupuk kang layu,
   Tresnaku ilang, uripku mung dadi semu.
   …
4. Jelentrehna apa sing dimaksud karo "unsur ekstrinsik" ing sawijining karya sastra!
   …
5. Apa bedane antara pawarta aktual lan pawarta kadhangan?
   …

BAGIAN C: URAIAN

Petunjuk: Wangsulana pitakonan ing ngandhap punika kanthi lebet lan cetha!

1. Wacanen pethikan novel ing ngandhap punika kanthi premati, lajeng analisis unsur-unsur ingkang wonten!
   "Srengenge wis meh angslup ing kulon, nanging panasipun taksih kados nggigiti kulit. Ing ngajengipun griya alit ingkang katon kumal bareng kalih lataripun ingkang akas-akas, wonten tiyang sepuh ingkang lenggah kanthi mlotot mandengi margi ingkang katon sepining uwong. Ing tangane wonten kretekan ingkang sampun meh telas. Suraosipun katon bingung lan prihatos. Lampahipun ingkang alon nalika ngeteraken putranipun ingkang badhe budhal merantau wingi, taksih katingal jelas wonten ing mripate."

   • Sebutna unsur latar ingkang wonten ing pethikan novel punika (latar wektu, latar panggonan, lan latar suasana)!
   • Jlentrehna sifat utawi watak tokoh "tiyang sepuh" ing pethikan novel punika adhedhasar apa ingkang dipunandharaken!
   • Apa amanat ingkang saged dipunpendhet saking pethikan novel punika!

2. Jelentrehna kanthi rinci babagan "puisi lirik" ing sastra Jawa. Sebutna ciri-cirinipun lan tuladha ingkang saged dipunwenehaken!

3. Ing jaman teknologi kados sakmenika, menapa tasih wigatos sinau basa lan sastra Jawa? Jlentrehna alesan panjenengan kanthi gamblang!

Kunci Jawaban (Kangge Guru/Murid kangge Larehan)

BAGIAN A: PILIHEN GANDA

1. C
2. B
3. B
4. A
5. C
6. A
7. D
8. B
9. A
10. A
11. C
12. C
13. D (A, B, C kalebu unsur intrinsik)
14. B
15. C

BAGIAN B: ISINEN CEKAK

1. Unsur intrinsik novel inggih punika: Tema, Alur (Plot), Tokoh (Penokohan), Latar (Setting), Sudut Pandang (Point of View), Amanat (Pesan Moral).
2. Krama Alus: Digunakaken kangge matur dhateng tiyang ingkang langkung sepuh utawi langkung inggil kalungguhanipun, kanthi rasa hormat ingkang sanget. Ukaraipun ngginakaken tembung krama kabeh, kalebet tembung kula/dalem lan panjenengan/sampeyan. Tuladha: "Dalem nyuwun pangapunten, Bapak."
   Krama Lugu: Digunakaken kangge matur dhateng tiyang ingkang sejajar utawi langkung sepuh nanging sampun akrab, utawi kangge matur ing konteks ingkang kirang resmi. Ngginakaken tembung krama nanging boten kanthi sakabehe, lan taksih saged ngginakaken tembung ngoko. Tuladha: "Kula nuwun, wonten griya?"
3. Makna "Kaya kembang tanpa pupuk kang layu" inggih punika nggambaraken perasaan tokoh ingkang kados kerantenaken, kangen, lan kesepian amargi ditinggal dening kekasihipun. Kembang ingkang layu tanpa pupuk nuduhake kahanan ingkang ora terawat lan kekurangan sesuatu ingkang wigatos, sami kados gesang tokoh ingkang krasa kosong tanpa kekasihipun.
4. Unsur ekstrinsik ing sawijining karya sastra inggih punika unsur-unsur ingkang wonten ing njawi karya sastra nanging saged mangarahi utawi dados latar belakang wontenipun karya sastra punika. Kados ta: latar belakang sosial masyarakat ingkang ngracik karya, latar belakang budaya, latar belakang sejarah, biografi pengarang, lan sanes-sanesipun.
5. Pawarta Aktual: Pawarta ingkang ngandharaken kedadosan ingkang nembé kemawon kalampahan utawi nembé wae kadadosan, lan taksih gadhah relevansi ing wekdal sakmenika.
   Pawarta Kadhangan: Pawarta ingkang ngandharaken kedadosan ingkang sampun kalampahan ing masa lalu, nanging taksih gadhah nilai informasi utawi dados piwulang.

BAGIAN C: URAIAN

1. • Latar Wektu: "Srengenge wis meh angslup ing kulon" (sore/senja).
     Latar Panggonan: "Ing ngajengipun griya alit ingkang katon kumal bareng kalih lataripun ingkang akas-akas".
     Latar Suasana: Bingung, prihatos, sepining uwong.
   • Sifat utawi watak tokoh "tiyang sepuh" ing pethikan novel punika inggih punika: prihatos, bingung, kesepian, lan tresna marang putranipun. Buktinipun inggih punika saking raosipun ingkang katon bingung lan prihatos, mandengi margi, lan gambaran lampahipun nalika ngateraken putranipun.
   • Amanat ingkang saged dipunpendhet inggih punika pentingipun tresna lan pangerten marang tiyang sepuh, ugi kesadaran babagan perjuangan tiyang sepuh ingkang ngopeni anakipun ngantos ageng lan lajeng budhal merantau. Ugi ngemutaken bilih wekdal punika dadosaken tiyang sepuh kados kembang ingkang layu tanpa pupuk, nedahaken rasa kesepianipun.

2. Puisi Lirik ing Sastra Jawa: Puisi lirik ing sastra Jawa, ingkang limrahipun dipunsebat geguritan, inggih punika salah satunggaling jinis puisi ingkang ngemot rasa, panggalih, lan pengalaman pribadinipun pengarang. Puisi lirik limrahipun gadhah ciri-ciri ing ngandhap punika:

   • Ekspresif: Ngandharaken perasaan utawi emosi pengarang kanthi gamblang.
   • Subjektif: Nggambaraken pandangan pribadi pengarang.
   • Padhet lan Ringkes: Ngangge tembung-tembung ingkang dipilih kanthi teliti supados ngemot makna ingkang jero sanajan ukaraipun ringkes.
   • Sugih Unggah-ungguh Basa lan Gaya Basa: Ngginakaken gaya bahasa (majas) kados metafora, simile, personifikasi, lan sanes-sanipun, ingkang damel puisi langkung endah lan ngesengseng.
   • Boten Nggadhahi Aturan Kaku (Geguritan Bebas): Ing geguritan modern, asring boten nggadhahi aturan ingkang kaku babagan jumlah larik, suku kata, utawi rima. Nanging, taksih ngutamaken unsur estetika lan amanat.
   • Tuladha: Geguritan ingkang sampun dipunparingaken ing soal bagian A nomer 1, ingkang nggambaraken rasa kelaran amargi ditinggal kekasih. Ugi saged dipunsebat geguritan-geguritan sanes ingkang ngandharaken rasa tresna, kangen, kekecewaan, utawi rasa syukur.

3. Pentingipun Sinau Basa lan Sastra Jawa ing Jaman Teknologi:

   • Nguri-uri lan Njaga Identitas Budaya: Ing jaman globalisasi ingkang kados sakmenika, basa lan sastra Jawa dados salah satunggaling pondasi penting kangge njagi identitas kabudayan Jawi. Tanpa sinau basa ibu, generasi mudha saged lebur ing arus globalisasi lan kelalen kaliyan warisan leluhuripun.
   • Nambah Wawasan lan Kadhangan: Sastra Jawa ngemot kathah piwulang, nilai-nilai luhur, lan kearifan lokal ingkang saged dados bekal kangge urip. Sastra Jawa ugi saged nambah wawasan babagan sejarah, adat istiadat, lan cara pandang masyarakat Jawa ing masa lalu.
   • Ningkataken Katrampilan Berpikir Kritis lan Analitis: Sinau sastra Jawa, mliginipun analisis unsur intrinsik lan ekstrinsik, saged nglatih siswa kangge berpikir kritis, menganalisis sawijining karya kanthi jero, lan mangertos makna ingkang tersirat.
   • Nambah Kosakata lan Kemampuan Berkomunikasi: Sinau basa Jawa, mliginipun unggah-ungguh basa, saged ningkataken katrampilan komunikasi siswa ingkang luwih sopan lan trep ing salebeting masyarakat Jawa.
   • Mbangun Rasa Tresna lan Bangga marang Budaya Sendiri: Kanthi mangertos lan migunakaken basa lan sastra Jawa, siswa badhe langkung tresna lan gadhah rasa bangga dados tiyang Jawi. Punika penting kangge nglawan budaya asing ingkang mlebet lan njagi keunikan budaya Jawi. Sanadyan wonten teknologi, sinau basa Jawa saged dipunlampahaken kanthi cara ingkang inovatif, kados ta ngginakaken aplikasi, video, utawi platform online.

Penutup: Latihan Ingkang Rutin Minangka Kunci Sukses

Ujian Akhir Semester minangka momen penting kangge ngukur sejauh pundi pemahaman siswa ing salebeting semester. Soal-soal ingkang dipunaturaken ing artikel punika namung conto. Siswa dipunajabaken kangge sinau kanthi sregep saking sumber sanes, taksih nggatosaken materi saking guru, lan nglatih ngerjaken soal-soal ingkang variatif.

Latihan ingkang rutin lan temen-temen badhe mbiyantu siswa nguasai materi Bahasa Jawa kanthi jangkep. Mugi-mugi contoh soal UAS Kelas XI Semester 2 Bahasa Jawa punika saged dados piranti ingkang migunani kagem panjenengan sedaya. Tansah semangat sinau lan nguri-uri basa lan sastra Jawa!

Catatan Tambahan:

• Jumlah kata dalam artikel ini diperkirakan mencapai 1.200 kata, termasuk soal, kunci jawaban, dan penjelasan.
• Contoh soal ini mencakup berbagai aspek yang biasa diajarkan di kelas XI semester 2, seperti geguritan, pawarta, novel, unggah-ungguh basa, dan unsur sastra.
• Kunci jawaban disediakan untuk mempermudah evaluasi dan latihan mandiri.
• Penekanan pada pentingnya Bahasa Jawa sebagai warisan budaya juga disertakan.

Semoga artikel ini bermanfaat!